ارزهای مجازی (جهانی شدن بزهکاری و سیاست جنایی) دکتر عارف خلیلی‌ پاجی

«جهانی‌شدن» یکی از فراگیرترین فرایند‌ها و تحولات در جامعه معاصر است که به‌عنوان پدیده‌ای چند بُعدی، آبستن مباحثِ گسترده در ارتباط با ماهیت، ریشه‌های تاریخی و تأثیر آن بر جوامع شده‌است.

جهانی‌شدن موضوعی است که به‌طور گسترده مورد بحث قرار گرفته است و در ادبیات رو‌به رشد مربوط به آن تعاریف زیادی وجود دارد. جهانی‌شدن را می‌توان پدیده‌ای پرشتاب دانست که از فرایندی کیفی برخوردار است.

فرایندی که در قلمرویی فراسوی مرزهای جغرافیای ملی عمل می‌کند و اثرگذاری خود را به نمایش می‌گذارد. در این راستا، طیف گسترده‌ای از تصمیم‌گیری‌ها، کنش‌ها، واکنش‌ها و سنجش‌ها در سطح جهانی و با توجه یا با دخالت عوامل فراتر از مرزها اتخاذ می‌شوند.

این فرایند در مقایسه با گذشته‌های نه چندان دور، حکایت از مجموعه‌ای از دگرگونی‌های بنیادین دارد که چالش‌های جدی بر الگوهای سنتی وارد می‌آورد و بازاندیشی در آنها را اجتناب‌ناپذیر می‌کند.

پیشرفت‌های بشر، به ویژه در نیم سدة اخیر، نقش قابل توجهی در گسترش جهانی‌شدن در ابعاد گوناگون داشته است.

این پیشرفت‌ها طیف وسیعی از حوزه‌ها، از زیست‌شناسی و کشاورزی تا ریزفن‌آوری‌ها و دانش هسته‌ای را در برمی‌گیرد که گواهی بر میل فزایندة بشر امروز، به چیرگی بر جهان با تمامی ابزارها و شگردهای موجود است. امری که در دهه‌های اخیر با سرعتی شگرفت رو به پیشرفت است.

از مهم‌ترین علل سرعت این پیشرفت را می‌توان افزایش سرعت در پیمودن مسیر «هرم دانش» روی جامعه جهانی شده است.

دامنه مطالعات و تحقیقات رشته‌هایِ تخصصی علوم جنایی نیز در پرتو تحولات جهانی‌شدن متحول شده و گسترش فرایند جهانی‌شدن در حوزه‌های مختلف، مانند اقتصاد، فرهنگ، حقوق بشر و سیاست، به حوزه بزهکاری نیز تسری پیدا کرده ‌است.

به عبارت دیگر، اگر تا مدت‌ها، تمرکز عمده حقوق‌کیفری بر جرایم قابل ارتکاب در مرزهای جغرافیایی یک‌کشور بود، امروزه توجه قانونگذاران کیفری به جرایم جهانی‌شده بیشتر شده است.

اگر تا این اواخر، دل‌نگرانی عمده جرم‌شناسی، مطالعه جرایم داخلی بود که متأثر از خصوصیات اجتماعی-فرهنگی و جغرافیایی یک‌کشور است، امروزه با جهانی‌شدن اقتصاد، فرهنگ، سیاست و حقوق بشر و به دنبال آن، کمرنگ‌شدن مرزهای سیاسی میان کشورها، شاهد جهانی‌شدن بعضی مظاهر بزهکاریِ مالی و اقتصادی هستیم که توسط مرتکبان چندملیتی به‌طور سازمان‌یافته یا در قالب گروه‌های جنایی ساختارمند ارتکاب می‌یابند. امری که به عنوان جزیی از فرآیند کلی جهانی‌شدن، در چارچوب فضای مجازی تحولات عمیقی را به خود دیده است.