دوره 14 جلدی قوانین مقررات آب(عباس بشیری)

آب در همه جا هست و در محدوده مرزهای سیاسی محصور نمی‌شود. حقوق منابع آب برای هر بخشی از هیدروسفر می‌تواند اعمال شود که بر اساس آن ممکن است مطالباتی برای تخصیص یا حفظ آب برای بعضی اهداف، ایجاد شود. چنین آب‌هایی شامل موارد زیر هستند اما به اینها محدود نمی‌شوند:

• آب‌های سطحی: دریاچه‌ها، رودخانه‌ها، جویبارها، اقیانوس‌ها و تالاب ها؛
• رواناب سطحی: عموماً آبی است که از باران، سیلاب و ذوب برف روی زمین جریان می‌یابد قبل از اینکه این آب‌ها به منابع آب، دریاچه‌ها، تالاب‌ها، یا اقیانوس‌ها برسند؛
• آب زیرزمینی: به ویژه آب موجود در آبخوانها.

تاریخچهٔ ارتباط مردم با آب، رویکردهای مختلفی را در خصوص مدیریت منابع آب نشان می‌دهد. Lipit Ishtar و Ur Nammu حداقل ۲۵۰ سال قبل از تاریخ حمورابی دارای مقررات آب بودند، و اساس‌های هنجاری را که بر مبنای آنها قانون حمورابی ساخته شده‌است را به وضوح ارائه می‌دهند. قانون حمورابی یکی از اولین قوانین مکتوب برای رسیدگی به مسائل مربوط به آب می‌باشد و این قانون، مدیریت استفاده از آب را شامل می‌شود. این قانون حدود ۳۸۰۰ سال پیش توسط پادشاه بابل، حمورابی، ایجاد شده‌است.^[۱]

تنظیم آب به صورت منحصر به فردی دشوار است چرا که قوانین عمدتاً برای زمین طراحی شده‌اند. آب متحرک است، تأمین آن بر اساس سال، فصل و مکان متفاوت است و همزمان توسط بسیاری از موجودات مورد استفاده قرار می‌گیرد. حق آب نیز مانند حقوق مالکیت، تحت عنوان «دسته ای از وضعیت ها» توصیف می‌شود که فعالیت‌های مجزای چندگانه با سطوح مختلفی از تنظیمات را شامل می‌شود. مثلاً، برخی از مصارف آب، آن را از مسیر طبیعی خود منحرف می‌کند اما همه یا اکثر آن به مسیر طبیعی بازمی‌گردد (مثل نیروگاه‌های برق آبی) در حالی که برخی دیگر، بخش اعظم آنچه را که دریافت کرده مصرف می‌کنند (مانند کشاورزی) موارد دیگری هم آب را بدون انحراف و تغییر مسیر آن استفاده می‌کنند (مثل قایقرانی). هر نوع فعالیت، نیازمندی‌های خود را دارد و به لحاظ نظری به‌طور جداگانه تنظیم می‌شود. احتمال دارد که چندین نوع اختلاف و درگیری به وجود آید: کمبود مطلق: کمبود در یک زمان یا مکان مشخص، تغییر مسیرهای آب که جریان در دسترس دیگران را کاهش می‌دهد، آلاینده‌ها یا تغییرات دیگر (مثل دما یا کدورت) که آب را برای استفاده دیگران نامناسب می‌سازد و نیاز به حفظ «جریان‌های جاری» آب برای حمایت از اکوسیستم‌های طبیعی.

یک نظریه تاریخی مطرح شده در کتاب استبداد شرقی کارل ویتفوگل، که مطالعه ای تطبیقی از قدرت متمرکز است، معتقد است که بسیاری از امپراتوری‌ها در اطراف قدرتی مرکزی سازمان دهی شده‌اند که جمعیتی را از طریق انحصاری کردن منبع تأمین آب کنترل کرده‌است. چنین امپراتوری هیدرولیکی پتانسیلی را برای استبداد ایجاد می‌کند و مانند یک داستان تأمل‌برانگیز برای طراحی مقررات آب عمل می‌کند.

حقوق آب در بعضی از قسمت‌های جهان که جمعیت در حال رشد، با افزایش رقابت بر سر منابع طبیعی محدود آب مواجه است، بحث‌برانگیز است. اختلافات در مورد رودخانه‌ها، دریاچه‌ها آبخوان‌ها از مرزهای ملی عبور می‌کند.^[۲] اگرچه حقوق آب هنوز به‌طور عمده توسط کشورهای خاص تنظیم می‌شود، مجموعه‌های بین‌المللی از قوانین پیشنهادی مثل قوانین هلسینکی در مورد استفاده از آب‌های رودخانه‌های بین‌المللی و اعلامیه Hague در مورد سلامت آب در قرن ۲۱ وجود دارد.^[۳] اثرات احتمالی گرم شدن زمین بر الگوهای بارشی و تبخیر؛ در دسترس بودن و هزینه تکنولوژی نمک زدایی، کنترل آلودگی و رشد آبزی پروری جز مسائل طولانی مدت در حقوق آب می‌باشد.