داوری و الزام به تعیین داور(علی رضا نمرودی)

داوری چیست؟

داوری به‌عنوان یک نوع دادرسی به‌صورت اختصاصی شناخته می‌شود. بر اساس مفاد ماده 477 قانون آیین دادرسی مدنی کشور، داوران در رسیدگی به پرونده‌ها و صدور رأی، از تشریفات قانون آیین دادرسی تبعیت نمی‌کنند؛ اما لازم است که به قوانین مربوط به داوری پایبند باشند.

شأن اصلی داور، حل‌وفصل اختلاف با توجه به قرارداد داوری منعقدشده است. هرچند که رأی داور باید با موازین حقوقی مطابقت داشته باشد؛ اما در یک سری شرایط خاص رأی داور قابل اعتراض است. مواقع و شرایطی که می‌توان به رأی داور اعتراض کرد، در ماده 489 قانون آیین دادرسی مدنی کشور ذکر شده است.

نحوه تعیین داور

داور یا داوران می‌توانند توسط طرفین دعوا انتخاب شوند که این امر می‌تواند قبل یا بعد از بروز اختلاف صورت بگیرد. همچنین، این امکان وجود دارد که انتخاب داور به شخص ثالث سپرده شده و یا در مواردی، افراد تعیین داور را از دادگاه درخواست نمایند. بنابراین به‌طور کلی داور برای رسیدگی و حل اختلاف به سه صورت می‌تواند انتخاب شود:

1. تعیین توسط اصحاب یا طرفین دعوا؛
2. تعیین توسط شخص ثالث؛
3. تعیین توسط دادگاه.

تعیین داور توسط اصحاب دعوا

افراد می‌توانند با انعقاد قرارداد، داور مورد نظر خود را تعیین کنند. قرارداد داوری می‌تواند قبل یا بعد از بروز اختلاف بین طرفین منعقد شود. درصورتی‌که در قرارداد داوری تعداد داوران ذکر نشده باشد، هریک از طرفین دعوا باید یک داور اختصاصی معرفی کنند و همچنین یک نفر را به‌عنوان داور سوم به صورت مشترک تعیین نمایند؛ اما درصورتی‌که در قرارداد تعداد داوران ذکر شده باشد، باید مطابق با همان عمل شود. در قانون هیچ محدودیتی برای تعداد داوران وجود ندارد؛ اما تعداد داوران باید فرد باشد.

در صورت وجود چند داور برای حل اختلاف، ملاک رأی اکثریت داوران است؛ مگر اینکه طرفین دعوا به‌نحو دیگری توافق کرده باشند. مطابق ماده 459 قانون آیین دادرسی مدنی، اگر طرفین دعوا برای معرفی داور متعهد شده باشند اما داور تعیین نکرده باشند و در زمان اختلاف نیز نخواهند و یا نتوانند فردی را به‌عنوان داور اختصاصی معرفی کنند یا در انتخاب داور سوم مشارکت کنند، طرف دوم دعوا می‌تواند داور خود را تعیین کرده و از طریق اظهارنامه رسمی به طرف مقابل اعلام کند که داور خود را معرفی کرده و برای تعیین داور سوم نیز تراضی کند.

در این شرایط، درصورتی‌که طرف مقابل در مدت 10 روز داور اختصاصی خود را معرفی نکند یا در انتخاب داور سوم تراضی نکند، درخواست تعیین داور از دادگاه صورت می‌گیرد. درصورتی‌که در قرارداد داوری تعیین شده باشد که حل اختلاف به‌وسیله یک داور انجام شود و در زمان بروز اختلاف، طرفین در مورد تعیین داور به توافق نرسند، هر یک از طرفین دعوا می‌توانند یک نفر را به‌عنوان داور تعیین کنند و موضوع را از طریق اظهارنامه رسمی به طرف مقابل اعلام کنند. در این شرایط، درصورتی‌که ظرف 10 روز با داور معرفی‌شده توافق نشود، داور با درخواست طرف دعوی، توسط دادگاه تعیین خواهد شد.

حتماً بخوانید: همه چیز درمورد حل اختلاف ازطریق داوری

تعیین داور توسط شخص ثالث

در تمامی مراحل حل اختلاف، طرفین دعوا می‌توانند در موافقتنامه داوری انتخاب داور یا داوران برای حل اختلاف را به شخص ثالث واگذار کنند. این شیوه انتخاب داوری معمولاً در داوری‌های بین‌المللی مطرح می‌شود؛ زیرا در پرونده‌های تجاری بین‌المللی فرایند انتخاب و سازمان‌دهی داوران به سازمان‌های دائمی داوری مانند اتاق بازرگانی بین‌المللی تفویض می‌شود. شخص ثالثی که به‌عنوان انتخاب‌کننده داور تعیین می‌شود، باید به تمامی شرایطی که طرفین در موافقتنامه داوری ذکر کرده‌اند، پایبند باشد.

تعیین داور توسط دادگاه (درخواست تعیین داور از دادگاه)

پیش‌تر نیز اشاره شد که در شرایطی که طرفین به هر دلیل از انتخاب داور خودداری نمایند، طرف دیگر دعوی می‌تواند تعیین داور را از دادگاه درخواست نماید. مطابق با ماده 462 قانون آیین دادرسی مدنی، «درصورتی‌که طرفین نسبت به دادگاه معینی برای انتخاب داور تراضی نکرده باشند، دادگاه صلاحیتدار برای تعیین داور، دادگاهی خواهد بود که صلاحیت رسیدگی به اصل دعوی را دارد.»