جرم چک بلامحل (علی رضا نمرودی -امیر حسین خسرو بیگی)

چک بی محل چیست؟

چک بلامحل یا چک بی محل به چکی گفته می‌شود که مبلغ چک در تاریخ درج‌شده، در حساب شخص نباشد و به عبارتی حساب صاحب چک خالی باشد. در چنین شرایطی شخصی که چک در وجه او صادر شده است، باید نسبت به وصول چک اقدام کند. برای پیگیری چک بی محل به ۲ روش می‌توان عمل کرد که در ادامه به بررسی این موارد خواهیم پرداخت.

پیگیری ثبتی چک

شخصی که چک بی محل دریافت می‌کند، علاوه بر پیگیری چک در دادگاه‌های حقوقی و یا شکایت کیفری، می‌تواند آن را از طریق اداره‌ ثبت و صادر شدن اجراییه، پیگیری کند. طبق ماده‌ ۲ قانون صدور چک، چک‌هایی که توسط بانک‌های دایر شده در ایران به افراد داده می‌شوند، در حکم سند لازم‌الاجرا هستند و دارنده‌ چک می‌تواند در صورت دریافت نکردن کل مبلغ چک یا قسمتی از آن، با مراجعه به اداره‌ ثبت، اجرایی شدن آن را مطالبه کند.

سند لازم‌الاجرا سندی است که برای اجرای مفاد آن، نیازی به طرح شکایت و حکم دادگاه نیست و می‌توان با استناد به آن و مراجعه به اداره‌ ثبت، برای دریافت مبلغ حکم، اجراییه گرفت. در ادامه مراحل پیگیری چک بی محل از طریق اداره‌ ثبت را برای شما شرح می‌دهیم:

مراجعه به اداره‌ ثبت

ابتدا دارنده‌ چک باید آن را در تاریخ مقرر به بانک صادرکننده ببرد و در صورت نبودن مبلغ موردنظر در حساب، باید از بانک گواهی عدم پرداخت بگیرد یا اصطلاحا چک را برگشت بزند. بعد از این کار باید از اصل چک و گواهی عدم پرداخت کپی گرفته و آن را برابر اصل کند که این کار را دفاتر ثبت انجام می‌دهند.

سپس باید به اداره‌ ثبتی که در محدوده‌ بانک صادرکننده وجود دارد، مراجعه کرده و تقاضانامه برای صدور اجراییه دریافت کند که به صورت برگه یا برگه‌هایی به دارنده‌ چک داده می‌شود که باید آنها را تکمیل کرده و همراه با کپی‌های گفته‌شده به اداره‌ ثبت تحویل دهد.

اقدامات اجرایی ثبتی

پس از این مراحل، اداره‌ ثبت با مدارک مذکور پرونده تشکیل داده و حکم اجراییه صادر می‌کند و برای صادرکننده‌ی چک بی محل، ابلاغیه می‌فرستد. پس از آن فرد بدهکار تا ده روز از تاریخی که حکم اجراییه به او ابلاغ شد، فرصت دارد که مبلغ چک را بپردازد یا در ازای پرداخت آن مالی را معرفی کند. درصورتی‌که قادر به انجام چنین کاری نباشد، همین مقدار فرصت دارد تا فهرست کامل دارایی خود را به مأمور اجرایی تحویل بدهد.

اگر فرد بدهکار یا همان صادرکننده‌ چک بی محل اقدامی نکند، دارنده‌ چک حق دارد که اموال او را به اداره‌ اجرای ثبت معرفی کند و پس از آن این اموال بازداشت شده و بدهی از طریق فروش آنها پرداخت می‌شود. اموال معرفی‌شده نباید برای هیچ بدهی دیگری در گرو اداره‌ ثبت دیگری باشند.

مزایای پیگیری ثبتی چک بی محل

پیگیری چک بی محل از طریق اداره‌ ثبت، سرعت بیشتری نسبت به دادگاه دارد؛ زیرا پیگیری قضایی در دادگاه تشریفات زمان‌بر اداری و دادرسی به همراه دارد. همچنین اقدام از طریق اداره‌ ثبت مهلت خاصی ندارد و دارنده‌ چک هر زمان که بخواهد می‌تواند با مراجعه به اداره‌ ثبت، برای صدور اجراییه اقدام کند. امّا برای شکایت کیفری در دادگاه، تنها شش ماه از تاریخ صدور چک، فرصت وجود دارد.

همچنین برای پیگیری ثبتی نیازی به باطل کردن تمبر نیست، امّا در پیگیری حقوقی در دادگاه باید هزینه‌ ابطال تمبر پرداخت شود تا دادرسی به جریان بیفتد.

شکایت کیفری چک بی محل

پیش‌تر گفتیم که یکی از راه‌های وصول چک بی محل، اقدام از طریق شکایت کیفری است. صادر کردن چکی که در حساب آن پول به میزان کافی وجود ندارد، از نظر قانون جرم محسوب می‌شود و بر همین اساس می‌توان از آن به صورت کیفری شکایت کرد. امّا این کار شرایطی دارد که در ادامه آنها را می‌خوانید.

شرایط شکایت کیفری از چک بی محل

برای این که بتوانید از صادرکننده‌ چک به صورت کیفری شکایت کنید، باید شرایط زیر را داشته باشید:

• چک نباید سفید امضاء بوده باشد؛
• نباید در متن چک، وصول آن مشروط نوشته شده باشد، یعنی وصول چک نباید مشروط به امری خاص باشد؛
• نباید در متن چک قید شده باشد که برای ضمانت است یا برای انجام تعهدی صادر شده است. هم‌چنین حتی اگر در متن چک قید نشده باشد و یکی از دو مورد گفته‌شده ثابت شود، باز هم قابل پیگیری کیفری نیست؛
• نباید ثابت شود که چک بدون تاریخ صادر شده یا تاریخ واقعی صدور آن پیش از تاریخ درج‌شده در آن باشد؛
• نباید پس از برگشت زدن یا همان صدور گواهی عدم پرداخت، چک با پشت‌نویسی به شخص دیگری واگذار شده باشد؛
• چک نباید برای انجام معاملات نامشروع یا ربا صادر شده باشد که در این صورت قابل شکایت کیفری نیست؛
• باید حداکثر ظرف مدت شش ماه از تاریخ سررسید چک، برای گرفتن گواهی عدم پرداخت از بانک (برگشت زدن)، اقدام کرد و هم‌چنین طی این تاریخ باید شکایت کیفری را ثبت کرد؛ در غیر این صورت پیگیری فقط به صورت حقوقی یا ثبتی ممکن خواهد بود.