حقوق جزای عمومی (1) دکتر عباس منصورآبادی

بخشی از پیشگفتار مولف در ویراست نخست:
در ویراست نخست کتاب، ضمن پاي‌بندي به آخرین سرفصل مصوب، محتواي کتاب تا اندازه زيادي تغيير پيدا کرده است. تلاش شده با بهره گيري از منابع بيشتر، به ويژه منابع انگليسي، کيفيت مطالب ارتقا يابد. مطالب ساده‌تر و روان‌تر گردد. همچنین متن چند بار بازخواني شده و براي اصلاح اشتباه‌های تایپی تلاش مضاعفي صورت گرفته است. براي کوتاه کردن سخن در اين مورد، گزاف نيست، اگر بگويم کتاب تازه‌اي در اختيار مخاطبان قرار مي‌گيرد. بديهي است تازه‌ترين تغييراتي که در قوانين کيفري، به ويژه «قانون کاهش مجازات حبس تعزيري مصوب ۱۳۹۹» اِعمال و در جاي خود مورد بررسي قرار گرفته است. جدیدترین آرای وحدت رویه صادرۀ از دیوان عالی کشور به تناسب در قسمت‌های مربوطه مورد بررسی قرار گرفته است.
.
بخشی از مقدمه کتاب: موضوع‌هاي حقوق کيفري عبارت است از: جرم، مجرم (مسئوليت کيفري) و پاسخ به آنها. بر اساس سرفصل دروس دورۀ کارشناسي حقوق، موضوع درس حقوق جزاي عمومي (1) «جرم» است. در اين بخش در مقام بررسي چيستي جرم از ديد حقوقي هستيم و مي‌خواهيم بدانيم، از اين ديد: منظور از جرم چيست؟ چه ارکان، اجزاء و شرايطي براي تحقق آن لازم است؟ و چه اقسامي دارد؟
از ديد حقوقي، جرم «رفتاري است برخاسته از ارادۀ انسان با سه ويژگي: سرزنش پذيري، ممنوعيت و قابليت مجازات». هر يک از اين ويژگي‌ها، بازتاب رکني از ارکان جرم است؛ «رفتار»، هستۀ مرکزي رکن مادي است، ارادي بودن رفتار نشانگر رکن معنوي است و ممنوعيت و قابليت مجازات اشاره به رکن قانوني دارد. سرزنش پذيري بر ناروايي و نادرستي جرم دلالت دارد که ممنوعيت و قابليت مجازات آن را توجيه پذير مي‌سازد.
بر اين پايه، هر جرمي داراي سه رکن است: قانوني، مادي و معنوي؛ از اينها به عنوان «ارکان عمومي جرم» ياد مي‌شود. به منظور شناسايي ارکان ياد شده، بايد به پرسش‌هاي ديگري نيز پاسخ داد: 1. «رکن قانوني» چيست؟ و در چه مواردي مي‌توان آن را ناديده گرفت؟ 2. «رکن مادي» چيست و اجزا و شرايط پيدايش آن کدام‌ است؟ 3. «رکن معنوي» چيست؟ و اجزا و شرايط پيدايش آن کدام ‌است؟

بدين ترتيب براي پي بردن به مفهوم و ارکان جرم نخست بايد از «جرم و اصل قانوني بودن آن» گفتگو شود و پس از آن، بايد ارکان سه گانۀ قانوني، مادي و معنوي بررسي گردد و شناسايي اقسام و گونه‌هاي جرم موضوع پاياني اين دورۀ آموزشي خواهد بود. از اين رو، در اين بخش به ترتيب از اين موضوع‌ها گفتگو خواهد شد: جرم و اصل قانوني بودن آن (فصل نخست)، رکن قانوني (فصل دو)، رکن مادي (فصل سه)، رکن معنوي/رواني (فصل چهار) و طبقه بندي جرايم (فصل پنج).