قصاص در قانون و رویه قضایی

کلمه قصاص از ریشه کلمه قص به معنای پیگیری‌کردن چیزی است. در اصطلاح حقوقی، در صورتی‌که فرد خاطی جنایاتی عمدی اعم از قتل، قطع عضو و یا ضرب‌ و جرح شخص دیگری مرتکب شود مجازات اولیه او در صورت وجود شرایط، قصاص خواهد بود.

طبق ماده 16 قانون مجازات اسلامی: «قصاص، مجازات اصلی جنایات عمدی بر نفس، اعضا و منافع است که به شرح مندرج در کتاب سوم این قانون اعمال می‌شود.» توجه داشته باشید که پاسخ سوال قصاص چیست؟ لزوما کشتن فرد جانی نیست.

همان‌طور که گفته شد، قصاص به معنای متابعت‌کردن و دنبال اثر چیزی رفتن است. بنابراین، قصاص به‌طور کلی مانند یک مقابله‌ به‌ مثل یا تلافی قانونی خواهد بود. به‌عنوان‌ مثال، در صورتی‌که جانی دست فردی را قطع کند، حکم دادگاه قطع دست جانی خواهد بود.

به همان نسبت، در صورتی‌که جانی زخمی روی بدن دیگری ایجاد کند، بنابر حکم دادگاه باید زخمی به همان صورت، در همان قسمت بدن و به همان عمق روی بدن جانی ایجاد شود.

شرایط و اعمال مجازات قصاص

حالا که فهمیدیم قصاص چیست؟ باید به اجرای مجازات قصاص و شرایط آن نیز بپردازیم. شرایط اعمال مجازات قصاص در قانون اسلامی به‌ طور کلی به شرح زیر است:

تساوی در دین

در تعریف قصاص چیست؟ گفتیم که یک حکم دینی محسوب می‌شود؛ بنابراین به‌ طور طبیعی باید تنها شامل پیروان همان دین شود. اما باتوجه‌ به ماده۳۱۰ قانون مجازات اسلامی، افرادی که به هر دلیلی در کشور اسلامی حضور دارند، حتی اگر واقعا مسلمان نباشند در حکم مسلمان شناخته می‌شوند و حقوق مشابهی دارند.